Khởi nghiệp Start-up hiện nay là phong trào đã và vẫn đang nở rộ ở khắp nơi, từ Trung ương đến địa phương, mang tới nhiều điều tốt đẹp, nhưng cũng nhiều chuyện “Bi hài”. Theo thống kê cách đây 5 năm và cho đến bây giờ của Qũy đầu tư khởi nghiệp VTOC, thì có tới 98% các dự án khởi nghiệp thất bại ngay trong 3 năm đầu tiên, vậy đâu là nguyên nhân dẫn tới một tỉ lệ thất bại lớn và gây lãng phí xã hội lớn như vậy.

Tôi đã từng thực tế làm quản lý cấp cao cho các tập đoàn kĩ thuật hàng đầu của Đài Loan, Mỹ, Pháp. Trước khi đầu tư cổ phần vài công ty, và bản thân cũng là nhà nghiên cứu về chiến lược và hệ thống quản trị, quản lý, nhà đầu tư Khởi nghiệp và mentor cho các dự án khởi nghiệp hơn 10 năm nay ở Việt Nam và một số nước. Tôi thấy rõ môi trường khởi nghiệp tại Việt Nam rất khác biệt so với ở các nước phát triển như Mỹ, Pháp, thậm chí ngay ở gần ta là Thái Lan, hay Trung Quốc … Cái lỗi mang tính hệ thống toàn xã hội là a dua theo phong trào mà thực sự không hiểu biết thực tế rõ ràng điều kiện về nhân lực, nhận thức xã hội, hạ tầng xã hội, văn hóa, hiện trạng kinh tế Việt nam ra sao… Rất nhiều hội thảo, sự kiện mang tầm quốc gia, hoặc địa phương cũng chỉ là các phát biểu mang tính cổ vũ phong trào …hoặc là giống các liều thuốc Doping hơn là thực tế định hướng đúng, dẫn dắt, hỗ trợ.

Rồi rất nhiều những chương trình “Dạy con làm giàu”, “Làm giàu không khó” ,… nhan nhản, len cả vào các trường lớp! Rồi các sự kiện và bài truyền thông nói về cơ hội đầu tư dễ dàng, tương lai sáng lạng với muôn hình vạn trạng, nào là công nghệ block chain (thực chất là tiền ảo), và đa cấp thực phẩm, thiết bị, cơ hội đầu tư..  Nói đến việc làm giàu quá dễ dàng, với các ngôn từ và dàn dựng rất “ảo hóa” như là “Chỉ cần có ý chí và quyết tâm bạn sẽ đạt được…”, rồi lôi kéo cả những người đã hoặc đang từng có vị thế xã hội, để tạo niềm tin. Và xã hội thiếu các điều chỉnh văn hóa giới trẻ, khi mà văn hóa, giá trị xã hội bị chi phối ảnh hưởng bởi các giải trí online, ngập tràn những tin tức, hình ảnh ăn chơi, giải trí, và tệ nhất là cái nạn “games” và “Phim ảnh trên mạng  face book, youtube”, toàn là những nội dung mang tính giải trí rẻ tiền, thậm chí là sai lệch, nguy hiểm. Điều đó đang rất báo động vì nó làm gia tăng tính tự kỷ của trẻ, và có thể gây ra tự tử ở trẻ, khi mà trẻ chỉ suốt ngày cắm mặt vào điện thoại, máy tính bảng. Thậm chí cả người lớn cũng bị cuốn hút vào, đến nỗi không còn tập trung làm việc, ăn ngủ đúng giờ nữa, đi ngủ cũng ôm điện thoại theo. Và bỏ qua những hoạt động ngoại khóa, giao lưu với mọi người, tìm hiểu trang bị cho mình những kiến thức, trải nghiệm cuộc sống tốt, để có thể có một khả năng nhất định hòa nhập với xã hội, chưa nói là năng lực khởi nghiệp.

Rồi báo chí rất hay đưa tin đời sống cá nhân, ăn mặc, này nọ của người mẫu, diễn viên, người nổi tiếng, đã làm cho giới trẻ và thậm chí cả người lớn sao nhãng, xuất hiện những suy nghĩ không còn tuân theo giá trị tốt đẹp truyền thống đầy nhân văn nữa, như là càng hở sexy càng dễ thu hút độc giả, fan.. Và giá trị vật chất khoe của, khoe xe, khoe nhà lại là cái thước đo cho sự thành công, mà hình như rất dễ dàng, và nhanh chóng…Hậu quả là đã làm cho một từng lớp giới trẻ, thậm chí cả trung niên, không còn tập trung học hành và làm việc nữa! Họ mông lung, họ đi làm cho các công ty nhưng tư tưởng và đầu óc của họ chỉ là “Tạm thời”, không nỗ lực và tập trung làm việc, và họ rất dễ bỏ việc ngang để gọi là “Khởi nghiệp”. Mà chỉ nghĩ khởi nghiệp là phải ra làm riêng, mở công ty riêng, trong khi bạn có thể đề xuất ban giám đốc cải tiến một đơn vị/bộ phận nào đó, hay đề xuất độc lập về tài chính và quản lý một mảng riêng mà vẫn dựa trên hệ thống nguồn lực của công ty, hoặc cải tiến một dây chuyền nào đó, tạo ra một sản phẩm nào đó… cũng là khởi nghiệp. Mà khởi nghiệp dạng này nhiều khi lại còn mạnh hơn phải thiết lập từ đầu, lại ít rủi ro hơn nhiều.

Rồi những người chia sẻ đào tạo về khởi nghiệp cũng chỉ là chia sẻ từ copy lại các nguồn tài liệu quốc tế hoặc trên mạng. Mà không biết rõ nó ứng dụng cho các trường hợp nào, hay có phù hợp với môi trường xã hội, con người của mình không, mà cứ copy rồi chia sẻ. Từ một chia sẻ ban đầu sai, thì cứ thế chia sẻ ra nhiều cái sai khác…. theo kiểu dây chuyền. Nên nhớ ở Mỹ mỗi năm có hàng chục triệu các dự án khởi nghiệp, nhưng để có các dự án như Google, Facebook… thì nó là tỉ lệ 1 trên trăm triệu, còn với thế giới thì nó là 1 trên vài tỉ. Nhưng báo chí thì hay nói đến các start-up thành công hơn, chứ hiếm khi nói đến hàng triệu start-up thất bại. Hậu quả là nhiều em khi có ý tưởng, đã vội vàng huy động tiền gia đình để đầu tư, mở công ty và hi vọng vào một tương lai tươi sáng. Hoặc em nào có kinh nghiệm và chút năng lực thì vội vàng định giá công ty của mình là trăm tỉ này ngàn tỉ nọ… theo kiểu dân số Việt Nam gần 100 triệu, thì chỉ cần 1% là có ngay 1 triệu khách hàng… Rõ là “Đếm cua trong lỗ”, trong khi bản thân còn chưa tìm thấy “lỗ Cua” ở đâu, chưa nói có bản lĩnh và đủ khả năng bắt cua hay không. Nên tự đặt ra là huy động vốn lần 1, rồi lần 2 là B tỉ, lần 3 là C tỉ, … Trong khi thu nhập từ dự án đó chưa chắc đủ mua cơm bình dân ăn hết mùa thu lá rụng… Rất ít những dự án khởi nghiệp đủ khả năng viết dự án và nộp xin đầu tư từ các quỹ khởi nghiệp chuyên nghiệp như Vinacapital, Dragon, VTOC isai,…Và càng hiếm hơn khi được các hội đồng đánh giá của các quỹ này đầu tư.

Nên lời khuyên của tôi dành cho các bạn trẻ hoặc ngay những ai đã khởi nghiệp như sau:

– Bạn phải đã đi làm và đã chứng minh năng lực nào đó ở các công ty mà bạn làm qua rồi. Thì tỉ lệ thành công cao hơn,tốt nhất là có khả năng tự khai thác khách hàng.

– Chân thực và là người chính trực, giao tiếp tốt. Đừng ảo hóa khi dự án chưa có nguồn thu ổn định.

– Đã có người dùng thử sản phẩm/dịch vụ của mình và đã thu được tiền phần nào đó rồi. Tốt nhất có một số khách hàng ban đầu.

– Khát khao thành công và dám khởi nghiệp khôn ngoan. Cần hiểu biết rằng, cần phải tiếp cận các quỹ đầu tư hỗ trợ khởi nghiệp thực sự, thường các quỹ họ có đội ngũ chuyên gia là những doanh nhân thực chiến đầy kinh nghiệm. Nên hoàn toàn có đủ khả năng để đánh giá và nhận xét cái ý tưởng, phương án, dự án khởi nghiệp của bạn khả thi hay không. Và bạn phải đủ khả năng đạt được điều kiện, và thuyết phục được họ đầu tư là cách tốt nhất chứng minh ý tưởng, dự án của bạn là khả thi, thì các quỹ mới đầu tư. (Cũng nên nhớ là tỉ lệ đậu cũng sẽ rất khó, đôi khi 1000 dự án, chỉ có đạt được 1, 2 dự án, thậm chí hơn..). Nhưng dù đậu hay không đậu, cũng là những bài học quý.

– Và ngay cả khi đã đạt, hoặc cứ coi là quyết tâm đầu tư đi. Thì bạn nên tìm người đồng hành, vì chỉ có cùng nhau mới có thể phát triển trong thời kì hiện nay. Và phải kết hợp với nhà đầu tư là doanh nhân thực chiến, có kinh nghiệm quản trị, có thể trực tiếp mentor cho mình, tốt nhất là chọn nhà đầu tư/mentor có kinh nghiệm quốc tế lẫn Việt Nam. Cũng không nên tự tin quá, khi được công ty “Rất to” đầu tư, vì hiện nay tại Việt Nam chưa chắc công ty/tập đoàn lớn, lại giỏi trong vấn đề hỗ trợ khởi nghiệp cho bạn, nhất là so với sự ban đầu của bạn, chưa nói sự bền vững của họ.

– Với công ty đã hình thành, đã hoạt động mà không còn phát triển nữa. Thì nên thuê đơn vị tư vấn về chiến lược, quản trị, quản lý giúp mình tái cấu trúc, xem có nên tồn tại hay phải thay đổi ra sao. Hoặc thuyết phục, mời được cổ đông có thể giúp mình phát triển.

– Và nên nhớ để gặp đúng người có năng lực thực sự có thể định hướng, tư vấn, mentor cho mình một cách tốt đẹp như Hội đồng chuyên gia của Viện ISAI và VTOC

– RamBon Group, thì bạn phải bỏ ra rất nhiều tâm huyết và đáp ứng rất nhiều điều kiện. Vì chỉ cần một hợp đồng tư vấn của họ trong một thời gian nhất định đã trị giá tiền tỉ rồi, chưa nói sẽ theo dõi suốt quá trình khởi nghiệp của bạn.

Tại Clb đầu tư và mentor startup RamBon isai, luôn sẵn sàng hỗ trợ và đầu tư, mentor cho các dự án khởi nghiệp. Chúng tôi cũng có các điều kiện như các quỹ đầu tư khởi nghiệp lớn khác, nhưng dễ hơn, thậm chí các dự án không được Dragon, Vinacapital đầu tư, thì RamBon vẫn xem xét hỗ trợ, nếu đáp ứng các điều kiện cần thiết của RamBon. Và ai muốn học hỏi khởi nghiệp thực tế, chúng tôi cũng sẵn sàng chia sẻ cho bạn nào cần học hỏi khởi nghiệp từ chính các ngành nghề của chúng tôi đang đầu tư hoặc đang định đầu tư. Hoặc các bạn có thể làm như một nhân viên và chúng tôi sẽ đào tạo huấn luyện để sau này có thể tự đứng ra một đơn vị độc lập. Các bạn sẽ được cơ hội tiếp tục phát triển từ chính những nguồn lực mà chúng tôi đã dày công xây dựng và đang vững vàng. Ngoài ra Viện ISAI sẵn sàng hỗ trợ tư vấn tái cấu trúc, quản trị, quản lý đổi mới sáng tạo, … Nhằm giúp các doanh nghiệp đã hình thành đang gặp khó, hoặc cần phải đổi mới để đi tiếp. Hoặc cần nâng cao năng lực cho doanh nghiệp và đội ngũ của mình.

* Nhưng lưu ý: Cuộc sống không chỉ là mục tiêu thành công theo nghĩa kiếm thật nhiều tiền, danh vọng, ấm no cho chính mình. Hay vì danh vọng, tiền bạc mà hủy hoại môi trường, ảnh hưởng xấu đến tình hình xã hội, giả tạo hay thỏa hiệp với cái xấu. Thì sẽ không thể nào bền vững được, hoặc tốt đẹp cho con cháu chúng ta sau này được. Bạn phải tích cực đóng góp giá trị cho xã hội, biết chia sẻ, uy tín và thành thật, phát triển năng lực. Tạo công ăn việc làm tốt cho nhiều người, giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn, bất hạnh….Và quan trọng là đừng ích kỷ, hay tham lam quá, chỉ vội vàng nghĩ đến tiền, tài. Điều gì cũng cần phải quá trình vun trồng, chăm sóc, và phát triển.
Phạm Hoàng Hugo