Căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục leo thang khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẵn sàng mở rộng các cuộc không kích nếu Tehran không quay lại bàn đàm phán, trong khi Washington tăng cường sức ép bằng các biện pháp quân sự và trừng phạt kinh tế mới.

Vị trí eo biển Hormuz – “huyết mạch” của chuỗi cung ứng thế giới – Đồ họa: NASA

Trong cuộc phỏng vấn với Fox News ngày 14/7, Tổng thống Donald Trump cảnh báo Mỹ có thể mở rộng các cuộc tấn công từ tuần tới nhằm vào các nhà máy điện và cầu trên khắp Iran nếu Tehran từ chối đàm phán. Ông khẳng định chiến dịch không kích sẽ tiếp tục “cho đến khi tôi cho là đủ”.

Tuyên bố được đưa ra sau khi Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo đã hoàn tất thêm một đợt không kích kéo dài khoảng 5 giờ nhằm vào nhiều mục tiêu quân sự của Iran dọc bờ biển phía nam và khu vực gần eo biển Hormuz.

Theo CENTCOM, chiến dịch có sự tham gia của máy bay chiến đấu, thiết bị bay không người lái (UAV) và tàu chiến Mỹ, sử dụng vũ khí dẫn đường chính xác để tấn công các hệ thống phòng thủ bờ biển, trận địa tên lửa, cơ sở triển khai UAV và các năng lực tác chiến trên biển của Iran. Các mục tiêu nằm tại Bushehr, Bandar Abbas, Jask, Konarak, Chabahar và đảo Abu Musa – những khu vực giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới kiểm soát eo biển Hormuz.

Cùng ngày, Mỹ chính thức tái áp đặt phong tỏa hải quân đối với các tàu thuyền đi đến hoặc rời các cảng của Iran nhằm gây sức ép buộc Tehran chấm dứt các hành động mà Washington cho là đe dọa tự do hàng hải.

Đáp trả, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị phong tỏa cho đến khi Mỹ chấm dứt các hoạt động quân sự. IRGC cũng cảnh báo các tuyến xuất khẩu dầu khí khác trong khu vực có thể trở thành mục tiêu nếu xung đột tiếp tục leo thang.

Song song với các biện pháp quân sự, Bộ Tài chính Mỹ mở rộng lệnh trừng phạt nhằm vào ngành dầu mỏ Iran, tập trung vào mạng lưới kinh doanh dầu mỏ do doanh nhân Mohammad Hossein Shamkhani điều hành. Hơn 50 cá nhân, tổ chức và tàu thuyền bị bổ sung vào danh sách trừng phạt, nâng tổng số đối tượng liên quan đến mạng lưới này bị Washington áp đặt các biện pháp trừng phạt lên hơn 200.

Tại Iran, hơn 180 nghị sĩ đã ký tuyên bố chung kêu gọi chính phủ có lập trường cứng rắn sau khi Mỹ tuyên bố chấm dứt bản ghi nhớ hòa bình giữa hai nước. Quốc hội Iran cũng đề xuất thành lập một ủy ban đặc biệt để rà soát toàn bộ tiến trình đàm phán với Mỹ, đồng thời ưu tiên hoàn thiện khuôn khổ pháp lý nhằm tăng cường chủ quyền và quyền quản lý của Iran đối với eo biển Hormuz.

Trong khi đó, tình hình an ninh trên tuyến hàng hải chiến lược này tiếp tục diễn biến phức tạp sau vụ tấn công nhằm vào hai tàu chở dầu của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), khiến 2 thuyền viên thiệt mạng và 14 người khác bị thương.

Công ty ADNOC Logistics & Services xác nhận hai tàu do doanh nghiệp này vận hành đã bị trúng đạn khi di chuyển qua eo biển Hormuz. Phía Iran cho rằng các tàu bị tấn công sau khi nhiều lần phớt lờ cảnh báo, trong khi Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) kêu gọi các bên kiềm chế, nối lại đối thoại và bảo đảm an toàn hàng hải.

Theo IMO, kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát vào cuối tháng 2, đã có 56 vụ tấn công được xác nhận nhằm vào tàu thuyền trong và xung quanh eo biển Hormuz, khiến ít nhất 17 thuyền viên thiệt mạng.

LHQ cảnh báo hệ lụy toàn cầu nếu eo biển Hormuz bị gián đoạn

Liên Hợp Quốc (LHQ) ngày 14/7 bày tỏ quan ngại sâu sắc trước tình trạng xung đột leo thang trở lại tại Trung Đông, cảnh báo việc gián đoạn hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng về nhân đạo và kinh tế trên phạm vi toàn cầu.

Trong tuyên bố cùng ngày, Cao ủy Nhân quyền LHQ Volker Türk lên án các hành động quân sự mới tại Trung Đông, cho rằng đây là “bước lùi nghiêm trọng” đối với người dân trong khu vực cũng như cộng đồng quốc tế.

Ông cảnh báo việc Iran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz có thể gây tác động sâu rộng do đây là tuyến hàng hải chiến lược, nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu. Theo ông Türk, Hormuz là “huyết mạch” của chuỗi cung ứng thế giới, vì vậy bất kỳ sự gián đoạn nào đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ, lương thực, thuốc men và các mặt hàng thiết yếu đều có nguy cơ kéo theo những hậu quả kinh tế, xã hội và nhân đạo nghiêm trọng.

Cao ủy Nhân quyền LHQ kêu gọi Mỹ và Iran chấm dứt các hành động quân sự, đồng thời nối lại việc thực thi thỏa thuận ngừng bắn nhằm ngăn chặn xung đột tiếp tục leo thang.

Cũng trong ngày 14/7, Hội đồng Bảo an LHQ đã thông qua Nghị quyết 2826 (2026), gia hạn thêm 6 tháng, đến giữa tháng 1/2027, cơ chế báo cáo định kỳ về việc thực hiện Nghị quyết 2722 (2024) liên quan đến các vụ tấn công tại Biển Đỏ.

Nghị quyết được thông qua với 13 phiếu thuận, trong khi Trung Quốc và Nga bỏ phiếu trắng. Theo đó, Tổng Thư ký LHQ sẽ tiếp tục báo cáo định kỳ về diễn biến an ninh tại Biển Đỏ, giúp Hội đồng Bảo an theo dõi sát tình hình, đánh giá các tác động đối với an ninh hàng hải và ổn định khu vực.

An Bình