Sự hùng mạnh của nền kinh tế

Một đồng tiền được cả thế giới chọn lựa là công cụ an toàn nhất để dự trữ ngoại hối phải hội tụ được các yếu tố: sự vững mạnh của nền kinh tế hỗ trợ, niềm tin vào giá trị của đồng tiền, sự ổn định và tính thanh khoản trên thị trường quốc tế. Căn cứ vào các tiêu chí này, đồng USD vẫn là đồng tiền xứng đáng nhất.

Trước hết, đề cập đến sức mạnh của nền kinh tế, không thể phủ nhận vị trí số một thế giới của nền kinh tế Mỹ. Là một nền kinh tế tiêu dùng, được xem là thị trường xuất khẩu lý tưởng cho toàn bộ các nền kinh tế khác trên thế giới nhưng nếu xét về thực chất, Mỹ là một cường quốc xuất khẩu hàng đầu thế giới với những mặt hàng xuất khẩu đem lại giá trị kinh tế lớn như vũ khí, máy bay, ôtô… Hoạt động xuất khẩu của Mỹ vẫn được duy trì khá ổn định khi các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của nước này thường xuyên là lựa chọn hàng đầu của nhiều nền kinh tế.

Sức mạnh kinh tế là “bàn đạp” đã đưa lại cho Mỹ vị trí quyết định đối với các vấn đề mang tầm thế giới. Trung Quốc không thể thay đổi quy tắc mặc định trong việc bổ nhiệm vị trí điều hành những thiết chế tài chính hùng mạnh nhất thế giới “đứng đầu Ngân hàng Thế giới phải là người Mỹ, đứng đầu Quỹ Tiền tệ Quốc tế luôn là công dân Tây Âu”. Mọi kế hoạch cải cách hai định chế này theo hướng phá bỏ công thức trên đều bị Mỹ thẳng thừng phủ quyết. Bên cạnh đó, Mỹ luôn là nước đóng góp tài chính nhiều nhất cho các tổ chức quốc tế lớn như Liên hợp quốc, Tổ chức Y tế thế giới… Việc Mỹ ngừng, giảm hoặc thậm chí chỉ mới chậm chuyển tiền cũng đủ để làm hoạt động của các thể chế quốc tế này lâm vào cảnh khó khăn vì thiếu hụt ngân sách.

Tiếp đến là hoạt động minh bạch của nền kinh tế Mỹ. Xét cho đến thời điểm này, không có thị trường nào bắt kịp được với tính thanh khoản và sự phát triển sâu rộng của thị trường tài chính Mỹ. Việc Chính phủ Mỹ thực thi nguyên tắc không can thiệp vào hoạt động điều tiết nền kinh tế một mặt đã khiến cho các tập đoàn kinh tế lớn của Mỹ không nhận được sự hỗ trợ mạnh từ Chính phủ vào thời điểm khó khăn dẫn đến sự sụp đổ của các “đại gia” như Lehman Brothers… song, mặt khác đó lại là một minh chứng rõ ràng cho tính minh bạch rất cao của nền kinh tế thị trường Mỹ. Điều này giúp các nền kinh tế khác tin tưởng rằng mọi diễn biến trên thị trường đều là thực lực của nền kinh tế Mỹ và giá trị của đồng USD là giá trị thực tế của nó, do thị trường quyết định.

Con nợ được “ưa chuộng” nhất

Hiện nay, Mỹ là con nợ lớn nhất thế giới. Nước Mỹ đang báo động nguy cơ nợ công vượt trần nếu như Quốc hội không đạt được thỏa thuận để nâng trần nợ công. Nói như vậy có nghĩa là nước Mỹ cần vay tiền nước ngoài để bù đắp thâm hụt ngân sách. Tuy nhiên, điều đáng nói là, trong bối cảnh nước Mỹ đang gặp nhiều khó khăn nhưng vẫn có nhiều chủ nợ luôn sẵn sàng rót tiền cho nước Mỹ vay bởi tiềm lực tài chính, thực lực sản xuất, nguồn thu nhập, sức mạnh tổng hợp quốc gia của Mỹ thực tế vẫn như trước, không hề suy giảm. Nói cách khác, Mỹ được coi là con nợ được ưa chuộng, bởi có rất nhiều quốc gia tự nguyện trở thành chủ nợ của nước Mỹ.

Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc đều kỳ vọng đồng tiền của mình có được sức mạnh của USD hay trái phiếu kho bạc Mỹ nhưng không dễ. Bởi không có nhiều quốc gia trên thế giới từ bỏ USD để mua euro, yên Nhật, hay nhân dân tệ để cất trữ như tài sản đảm bảo.

Khi Tổng thống Mỹ, Barack Obama tuyên bố chính sách “xoay trục” sang châu Á – Thái Bình Dương, một số học giả Trung Quốc đã bắt đầu nghĩ đến giấc mơ siêu cường. Có người thậm chí đề xuất dùng “đòn kinh tế” để khiến Mỹ phải “biết điều”. Lập luận của họ dựa trên cơ sở Trung Quốc đang là chủ nợ lớn nhất của Mỹ với mức nắm giữ gần 1.300 tỷ USD trái phiếu kho bạc Mỹ. Có vẻ như Bắc Kinh hoàn toàn có thể vui mừng vì Mỹ là cường quốc số một thế giới nhưng lại là con nợ lớn của Trung Quốc và nếu tư duy theo cách thông thường thì kinh tế Trung Quốc phải lớn mạnh hơn kinh tế Mỹ mới đủ khả năng để trở thành chủ nợ của Mỹ.

Vậy tại sao Trung Quốc không thể hiện quyền của chủ nợ khi Mỹ sắp rơi vào tình trạng vỡ nợ. Tại sao Trung Quốc lại lo lắng, bất an đến thế, đòi Mỹ phải hành xử có trách nhiệm với các quốc gia chủ nợ. Tại sao Trung Quốc không rút lại tiền để nước Mỹ phải “khốn đốn”, để cho con nợ Mỹ biết uy quyền của chủ nợ? Câu trả lời là do con nợ nắm trong tay quyền in thêm tiền, Mỹ có thể tùy ý đánh sụt giá trị tài sản mà các nước chủ nợ đang nắm giữ bằng cách phá giá đồng tiền hoặc chủ ý gây ra khủng hoảng. Ngoài ra, Mỹ lại có được một nguồn vốn giá rẻ, đem đầu tư vào các thị trường khác để sinh lời cao hơn.

Không có đối thủ cạnh tranh

Trước đây, NHTW Nigeria đã đưa ra một quyết định có thể khiến chính giới Mỹ không hài lòng. Đó là Phó Thống đốc Kingsley Moghalu cho biết sẽ chuyển gần 1/10 lượng ngoại tệ dự trữ trị giá 43 tỷ USD của Nigeria sang đồng nhân dân tệ (NDT) Trung Quốc với tuyên bố “đồng NDT có khả năng trở thành đồng tiền có thể chuyển đổi toàn cầu” và dự đoán “trong tương lai phần lớn thương mại và kinh tế quốc tế sẽ là các giao dịch với Trung Quốc và do Trung Quốc thực hiện”. Tuy nhiên, trên thực tế, đồng NDT chỉ chiếm 0,01% lượng dự trữ ngoại hối của các NHTW trên toàn cầu, một con số khiêm tốn so với tỷ lệ dự trữ USD. Từ những năm 70, các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ đã cố gắng xóa bỏ việc thanh toán bằng đồng USD trong giao dịch dầu mỏ song họ đã không đạt được điều gì đáng kể.

Hai đồng tiền được cho là có khả năng thay thế USD nhất là NDT và EUR. Tuy nhiên, cả hai đồng tiền này còn vướng rất nhiều rào cản. Thị trường trái phiếu của châu Âu và Trung Quốc vẫn chưa thể sánh được với Mỹ. Trong giai đoạn khủng hoảng, các nhà đầu tư đã lo lắng nguy cơ đồng euro sẽ bị sụp đổ, chứng tỏ thế giới vẫn chưa có niềm tin vào tính ổn định của đồng tiền này. Đối với NDT, các nhà đầu tư vẫn đánh giá đây là một công cụ chính sách của Nhà nước và đồng NDT được Bắc Kinh định giá thấp hơn so với giá trị thực để kích thích xuất khẩu. Những rào cản này khiến cho hai đồng tiền trên khó cạnh tranh với USD.

Hà Duy

Dù gần đây các quốc gia Brazil, Nga và Trung Quốc, ….đã có những bước tiến trong giao dịch thanh toán bằng NDT. Nhưng nó chỉ là việc thương mại thông thường của vài quốc gia mà kinh tế không phải là mạnh, số lượng cũng không đáng kể. Chưa kể với sức mạnh và vị thế siêu cường của Mỹ, là một hợp chủng quốc đa dạng các dân tộc, và là nơi thu hút các tài năng, doanh nghiệp. Thì các khó khăn nội tại quốc gia, hay vấn đề toàn cầu, họ sẽ vẫn là nơi giải quyết và dẫn đầu. Như đại dịch Corona (Covid) các hãng vắc xin Mỹ vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối, và hầu như có cảm giác, họ không lãng phí gì, khi mà họ nghiên cứu và có sản phẩm, và rất nhanh chóng phủ kín thế giới. Và không chỉ là tài chính, dược, ngay cả các ngành như giáo dục, công nghệ khoa học đỉnh cao như vũ trụ, thiên văn, internet, vũ khí, sinh học, môi trường..họ vẫn ở vị thế mà khó có quốc gia nào có thể cạnh tranh được.

Theo Viện ISAI và Viện RAMBON