Ngày 18/6, các nhà nghiên cứu đã lần đầu tiên quan sát trực tiếp hiện tượng một hố đen siêu lớn tại trung tâm thiên hà khác đột ngột tăng độ sáng, báo hiệu sự thức tỉnh của nó khi bắt đầu nuốt chửng vật chất xung quanh.

Hiện tượng này được ghi nhận tại lõi của thiên hà SDSS1335+0728, cách Trái đất khoảng 360 triệu năm ánh sáng, thuộc chòm sao Xử nữ. Các kính viễn vọng trên mặt đất và trong quỹ đạo đã được sử dụng để theo dõi sự kiện này.

Ảnh minh hoạ. ITN

Hố đen siêu lớn của SDSS1335+0728 có khối lượng gấp khoảng một triệu lần khối lượng Mặt trời. Môi trường xung quanh hố đen trở nên hỗn loạn khi nó xé toạc các ngôi sao và nuốt chửng bất kỳ vật chất nào trong tầm với.

Các nhà nghiên cứu phát hiện một đĩa xoay của vật chất khuếch tán, gọi là đĩa bồi tụ, hình thành xung quanh hố đen siêu lớn. Đĩa này phát ra năng lượng ở nhiệt độ rất cao, đôi khi sáng hơn cả một thiên hà. Vùng phát sáng này, được cung cấp năng lượng bởi hố đen, được gọi là “nhân thiên hà hoạt động” (AGN).

“Những nhân này có đặc trưng là phát ra lượng năng lượng lớn ở nhiều bước sóng, từ sóng radio đến tia gamma. Chúng được coi là một trong những vật thể sáng nhất trong vũ trụ,” nhà vật lý thiên văn Paula Sanchez Saez của Đài thiên văn Nam Âu ở Đức cho biết.

Thiên hà SDSS1335+0728 đã được quan sát trong nhiều thập niên trước, nhưng các thay đổi đột ngột chỉ được phát hiện vào năm 2019. Độ sáng ở trung tâm của thiên hà đã tăng lên đáng kể từ đó. Nhà vật lý thiên văn Lorena Hernandez Garcia của Đại học Valparaiso ở Chile cho biết, các hố đen siêu lớn đôi khi phóng ra những tia hạt năng lượng cao vào không gian, nhưng không có tia nào được phát hiện trong trường hợp này.

Vậy điều gì đã kích hoạt sự thức tỉnh của hố đen siêu lớn này? Hiện tại, các nhà khoa học vẫn chưa biết chắc chắn. “Nó có thể là một quá trình tự nhiên của thiên hà,” Hernandez bổ sung. “Chúng tôi biết rằng một thiên hà trải qua các giai đoạn hoạt động và không hoạt động khác nhau trong suốt vòng đời của nó. Điều gì đó có thể đã xảy ra để kích hoạt hố đen, ví dụ như một ngôi sao rơi vào nó.”

Hố đen siêu lớn tại trung tâm dải Ngân hà, Sagittarius A* (Sgr A*), với khối lượng gấp 4 triệu lần Mặt trời, cũng có thể đột ngột thức tỉnh trong tương lai. Tuy nhiên, hiện tại chúng ta không gặp nguy hiểm từ sự kiện này, và có lẽ nếu nó xảy ra, chúng ta cũng sẽ không nhận ra vì chúng ta ở rất xa trung tâm của Ngân hà.

Tú Anh (T/h)