Khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, châu Âu và châu Á lao vào săn dầu khí Mỹ. Song cú hích xuất khẩu này lại trở thành con dao hai lưỡi, đẩy giá nhiên liệu và lạm phát tại Mỹ tăng cao.

Một tàu chở dầu neo đậu tại cảng New York ở thành phố New York (Mỹ) ngày 14/4. Ảnh: Reuters.

Trước khi khai hỏa cuộc chiến với Iran, ông Trump đã chuẩn bị tâm thế bằng việc điều động cái mà ông gọi là một “hạm đội” (armada) – phô diễn sức mạnh quân sự của Mỹ nhằm răn đe Tehran. Thế nhưng, có lẽ ông không ngờ rằng chỉ vài tuần sau khi chiến dịch không kích bắt đầu, một “hạm đội” khác lại xuất hiện, di chuyển theo chiều ngược lại.

Thay vì tàu chiến, hạm đội mới này là các siêu tàu chở dầu đang băng qua Đại Tây Dương. Mục tiêu của chúng là tìm kiếm nguồn dầu mỏ và khí đốt mà hiện tại không thể khai thác từ vùng Vịnh, tờ Telegraph cho biết.

Cuộc giải cứu trên biển

Việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz đã cắt đứt mạch máu của các nhà cung cấp then chốt, bao gồm cả “siêu cường” khí hóa lỏng (LNG) Qatar. Trong khi đó, Mỹ cũng thực hiện lệnh phong tỏa cảng biển của Iran trong khu vực. Trước tình cảnh này, các hãng vận tải, giới thương nhân và thuyền trưởng đều tin rằng điểm đến khả quan nhất hiện nay là Vịnh Mexico

.

Chỉ cần thu mua được hydrocacbon của Mỹ, các khách hàng châu Âu và châu Á sẵn sàng “bấm bụng” trả giá cao để lấp đầy khoảng trống mà Trung Đông để lại.

Giá dầu đã leo lên gần 100 USD/thùng, so với khoảng 70 USD trước chiến sự. Tại châu Âu, giá khí đốt đạt 45 euro/MWh, tăng gần 50% so với trước xung đột.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng “cuộc giải cứu trên biển” này khó tạo ra tác động tức thì. Ông Ronald Pinto từ nhóm nghiên cứu năng lượng Kpler nhận định dư địa tăng sản lượng xuất khẩu của Mỹ là “có hạn”.

“Không chỉ ở Mỹ mà trên toàn cầu, phần lớn các cơ sở LNG hiện đều đang vận hành ở công suất rất cao”, ông nói. “Những dự án mới có thể tăng xuất khẩu khi công suất bổ sung đi vào hoạt động, nhưng các dự án hiện hữu gần như không còn nhiều khả năng tăng tốc”.

Ông cho biết trước chiến tranh, Qatar xuất khẩu khoảng 6-7 triệu tấn LNG mỗi tháng, trong khi tháng vừa qua, xuất khẩu của Mỹ chỉ tăng thêm khoảng 500.000 tấn.

“Đúng là xuất khẩu của Mỹ đã tăng dần trong những tháng gần đây, nhưng tốc độ này không thể bù đắp mức sụt giảm từ Qatar”, Pinto nhấn mạnh.

Hệ quả là các khách hàng châu Âu và châu Á phải cạnh tranh quyết liệt để giành nguồn hàng, thậm chí có trường hợp tàu đang trên biển phải đổi hướng khi xuất hiện người mua mới trả giá cao hơn.

Một tàu chở dầu Trung Quốc bị trừng phạt đã bị hải quân Mỹ buộc quay đầu tại eo Hormuz, sau khi Bắc Kinh dường như thử thách lệnh phong tỏa của Washington hồi đầu tuần.

Về năng lực khai thác, các nhà sản xuất Mỹ có thể tăng sản lượng nhanh hơn nhiều quốc gia khác – thành quả của cuộc cách mạng dầu đá phiến, nơi các công ty năng lượng linh hoạt có thể “khoan, cứ khoan” để nhanh chóng đưa nguồn cung mới ra thị trường.

Dù vậy, lần này họ thận trọng hơn. Doanh nghiệp ngại chi mạnh trong bối cảnh giá có thể đảo chiều, đặc biệt khi chi phí vay vốn đang ở mức cao.

Kieran Tompkins, chuyên gia tại Capital Economics, cho biết: “Các nhà sản xuất Mỹ phản ứng nhanh hơn với biến động giá toàn cầu so với phần còn lại của thế giới. Nhưng ngay cả trong giai đoạn nhạy cảm nhất, cũng phải mất khoảng ba tháng để sản lượng phản ứng với thay đổi giá”.

Ông lưu ý rằng các doanh nghiệp nhỏ sẵn sàng tăng sản lượng, trong khi các tập đoàn lớn lại dè dặt hơn, khi kỷ luật tài chính đã trở thành xu hướng rõ nét trong khoảng 5 năm qua.

Bài toán hậu cần

Một thách thức khác là thiếu tàu vận chuyển. Các thủy thủ mắc kẹt ngoài eo Hormuz có thể chuyển hướng sang Đại Tây Dương, nhưng điều này đồng nghĩa với hành trình dài hơn nhiều khi vận chuyển dầu từ Mỹ sang châu Á, thay vì các tuyến ngắn từ Vịnh Ba Tư đến Pakistan, Ấn Độ hay Trung Quốc như trước đây.

Điều này có thể mang lại lợi thế cho châu Âu, khi các tàu qua lại Đại Tây Dương có thể quay vòng nhanh hơn. Ngược lại, các nhà nhập khẩu châu Á phải chịu chi phí cao hơn đáng kể.

Các tàu chở dầu chuyển hướng đến Mỹ trong ngày 15/4. Ảnh: Marine Traffic.

Claire Jungman, chuyên gia tại Vortexa, nhận định: “Nguồn cung tàu chở dầu trở thành nút thắt. Việc thay thế các tuyến ngắn bằng hành trình xuyên Đại Tây Dương làm tăng quãng đường vận chuyển, giữ tàu lâu hơn trên biển, qua đó đẩy chi phí vận tải lên cao”.

“Châu Âu có lợi thế hơn châu Á nhờ quãng đường ngắn và chi phí vận chuyển thuận lợi. Châu Á vẫn có thể mua dầu Mỹ, nhưng chi phí giao hàng sẽ tăng mạnh, khiến khu vực này chịu nhiều rủi ro hơn”, vị chuyên gia này cho biết.

Con dao hai lưỡi

Dù vậy, các công ty năng lượng Mỹ đang hưởng lợi lớn từ mức giá cao kỷ lục – điều khó tưởng tượng chỉ vài tuần trước. Với ông Trump, đây là một con dao hai lưỡi.

Trên mạng xã hội, ông nồng nhiệt chào đón sự xuất hiện của các tàu dầu với dòng trạng thái: “TUYỆT VỜI!!!”. Trong bối cảnh muốn giảm thâm hụt thương mại và thúc đẩy xuất khẩu, đây là cơ hội rõ ràng: chiến sự đã làm suy yếu đối thủ và đẩy giá dầu khí tăng vọt.

Mỹ hiện là nước xuất khẩu ròng nhiên liệu hóa thạch, qua đó thúc đẩy GDP và lợi nhuận ngành năng lượng – thể hiện qua diễn biến giá cổ phiếu kể từ khi chiến sự nổ ra.

Dù chỉ số S&P 500 giảm điểm, cổ phiếu ngành năng lượng Mỹ vẫn tăng 4%. Một số doanh nghiệp tăng mạnh, như APA hơn 30%, Valero Energy gần 20% và Diamondback Energy tăng 14%.

Tuy nhiên, mặt trái cũng dần lộ rõ. Ông Trump từng cam kết giảm chi phí sinh hoạt, nhưng chiến sự đã khiến giá xăng tại Mỹ tăng ngay lập tức, kéo theo áp lực lạm phát và kỳ vọng lãi suất.

Ngay cả khi các tàu chở dầu không thể bù đắp toàn bộ nguồn cung thiếu hụt từ Vùng Vịnh, việc hút thêm dầu khí từ thị trường toàn cầu đang tăng giá vẫn tiếp tục đẩy áp lực lên giá nhiên liệu trong nước. Điều này khiến người dân và doanh nghiệp Mỹ phải đối mặt thêm một cú sốc chi phí sinh hoạt.

Richard Bronze, chuyên gia tại Energy Aspects, cảnh báo xu hướng này sẽ còn trầm trọng hơn trong thời gian tới: “Xuất khẩu dầu thô của Mỹ sẽ tăng vọt trong tháng 4 và 5 do nhu cầu kéo từ châu Á và toàn cầu. Khi đó, thị trường nội địa Mỹ sẽ thắt chặt và giá sẽ tiếp tục đi lên”.

“Điều đó đồng nghĩa người tiêu dùng Mỹ sẽ phải trả nhiều tiền hơn”, ông kết luận.

• Phương Linh